Çanakkale’mizin gelişimine katkıda bulunmak ve Çanakkaleli hemşerilerimize farkındalık sağlamak maksadıyla;

* Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanmış olan;

• Onikinci Kalkınma Planı,

* Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan;

• İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (Sege-2017),
• İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (Sege-2022),
• Türkiye’de Kentsel ve Kırsal Yerleşim Sistemleri Araştırması İller ve Bölgeler Arası Sosyo-Ekonomik Ağ İlişkileri Raporu,
• Türkiye’de Kentsel ve Kırsal Yerleşimler Saha Çalışması Raporu,
• Güney Marmara Kalkınma Ajansı (TR22 Düzey 2 Bölgesi) Bölge Planı (2024-2028),
• Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (2024-2028),

* Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) yayımladığı “Yaşam Kalitesi” araştırması dokümanları incelenmiştir.

Bu dokümanlar içerisinde Çanakkale ve ilçeleri verileri tarafımızdan analiz edilmiştir.

İl Bazında

• Çanakkale ili, SEGE 2017 çalışmasında İllerin Sosyal Gelişmişlik Sıralamasında 81 il içerisinde 20’nci sırada, 3’üncü kademe gelişmiş iller arasında yer alıyor.
• Bu, ilin Türkiye ortalamasının üzerinde, fakat büyükşehirlerin altında bir gelişmişlik seviyesinde olduğunu gösteriyor.
• Yani Çanakkale, güçlü yönleri olan orta-üst gelişmişlik grubunda ama halen potansiyelini daha tam olarak ortaya koymamış ve gelişmeye açık bir il konumundadır.
• Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) “Yaşam Kalitesi” araştırmasına göre, 2024 yılında Çanakkale Türkiye’nin en yaşanabilir 5. ili olarak öne çıkmıştır. Eğitim, çevre, sağlık, güvenlik gibi birçok kriterde başarılı performans sergilemiştir.

İlçeler Bazında (2022 SEGE Verileri)

İlçe	Türkiye Genel Sıra	İl içi Sıra	SEGE Skor	Kademe	Genel Değerlendirme
Merkez	118	1	1,085	2. Kademe	İl genelinin en gelişmiş ilçesi. Eğitim, sağlık ve hizmetler burada toplanmış durumda.
Biga	173	2	0,512	2. Kademe	Sanayi ve ticaret merkezi. Tarım ve hayvancılık da güçlü. Çanakkale’nin ekonomik lokomotiflerinden biri.
Çan	254	3	0,228	3. Kademe	Seramik ve sanayi öne çıkıyor. Orta gelişmişlikte, fakat çeşitlenmeye ihtiyacı var.
Gelibolu	286	4	0,132	3. Kademe	Tarihi ve turistik önemi yüksek. Gelişmişlik düzeyi orta seviyede.
Lapseki	319	5	-0,020	3. Kademe	Köprü yatırımı ile potansiyeli artıyor, ama hâlen gelişim aşamasında.
Ezine	374	6	-0,092	3. Kademe	Tarım ve gıda potansiyeli güçlü (peynir üretimi). Orta gelişmişlik düzeyinde.
Ayvacık	424	7	-0,164	4. Kademe	Göç veren bir ilçe. Tarım ve turizm var ama gelişmişlik düşük.
Bayramiç	450	8	-0,229	4. Kademe	Elmasıyla biliniyor. Kırsal yapı hâkim, ekonomik çeşitlilik sınırlı.
Yenice	490	9	-0,289	4. Kademe	Tarım ve ormancılık önemli. Ancak düşük gelişmişlik seviyesinde.
Eceabat	525	10	-0,343	4. Kademe	Tarihi öneme sahip. Turizm fırsatlarına rağmen düşük gelişmişlik kademesinde.
Bozcaada & Gökçeada	Alt sıralarda		Düşük skorlar	5.–6. Kademe	Turizm açısından güçlü ama genel sosyo-ekonomik göstergeleri düşük. Küçük ölçekli ilçeler.

Genel Durum ve Yorum

• Merkez ve Biga: İlin “lokomotif” ilçeleri. Orta-üst gelişmişlikte hem nüfus hem de ekonomik faaliyetler bakımından en güçlü alanlar.
• Çan, Gelibolu, Lapseki, Ezine: Orta gelişmişlik düzeyinde ilçeler. Kendi içinde turizm, sanayi ve tarım gibi özel güçlü yönlere sahipler ama yeterince çeşitlenmemişler.
• Ayvacık, Bayramiç, Yenice, Eceabat: Daha düşük gelişmişlikte ilçeler. Genelde kırsal ağırlıklı, göç veren ve hizmetlere erişimde zorlanan yerler.
• Bozcaada & Gökçeada: Turistik değerleri yüksek olmasına rağmen, küçük ölçekli olmaları ve ekonomik çeşitliliklerinin azlığı sebebiyle düşük gelişmişlik kademelerinde yer alıyorlar.

Çanakkale’nin gelişmişlik tablosu “merkez ve çevre farkı” gösteriyor. Merkez ve Biga gelişmişliği yukarı çekerken, kırsal ve küçük ilçeler geri planda kalıyor. Bu farklılıkları azaltacak yatırımlar (tarım-sanayi entegrasyonu, kırsal kalkınma projeleri, turizm çeşitlendirmesi) ilin genel gelişmişlik seviyesini yükseltebilir.

Demografi ve Nüfus (SEGE & Kırsal Saha Çalışması)

• Çanakkale Merkez nüfus artış hızı Türkiye ortalamasının üzerinde (2017 SEGE verilerine göre).
• Yenice, Bayramiç, Ayvacık gibi iç kesim ilçelerinde nüfus artış hızı düşük / negatif; göç eğilimi gözleniyor.
• Kırsal alanlarda zeytin, üzüm, tahıl ve hayvancılık ana geçim kaynaklarıdır.
• Kırsal hizmetlere erişimde mesafe farklılıkları vardır; bazı köylerde eğitim, sağlık, altyapı hizmetlerine erişim sınırlıdır.

Ekonomi ve Sektörel Yapı (TR22 Bölge Planı, Kırsal Saha Raporu)

• Sanayi: Çanakkale özellikle gıda sanayi, tarıma dayalı sanayi, seramik ve inşaat malzemeleri üretimi ile öne çıkıyor.
• Tarım: Zeytincilik, üzüm bağcılığı, sebze & meyve üretimi, tahıl ve baklagiller yaygın.
• Hayvancılık: Küçükbaş ve büyükbaş yetiştiriciliği, süt ve süt ürünleri üretimi.
• Turizm: Troya, Assos, Gelibolu Yarımadası, Bozcaada & Gökçeada, agro-turizm ve kültürel turizm potansiyeli yüksek.
• Enerji: Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımları için uygun alanlar TR22 Planı’nda öncelikli sektörler arasında.
• Lojistik: 1915 Çanakkale Köprüsü ve liman altyapısı ile Marmara-Ege bağlantısı güçleniyor.

Sosyo-Ekonomik Ağ İlişkileri (YER-SİS Ağ Raporu 2020)

• Çanakkale, orta düzey merkezilik göstermekte.
• Eğitim ve sağlık hizmetleri için İstanbul ve Balıkesir’e yönelim mevcut.
• Ticaret ve lojistik akışlarında Marmara (özellikle Balıkesir, İstanbul) ile güçlü bağlar bulunuyor.

Çanakkale İli ve İlçelerinin GZFT (SWOT) Analizi

• Güçlü Yönler
• Merkez ve Biga ilçelerinin 2. kademe gelişmişlikte olması (orta üst seviye).
• Zengin tarımsal üretim yapısı: zeytin, üzüm, tahıl, sebze-meyve.
• Güçlü turizm potansiyeli: Troya, Gelibolu, Bozcaada, Gökçeada.
• Yenilenebilir enerji yatırımlarına elverişli coğrafya (rüzgâr, güneş).
• 1915 Çanakkale Köprüsü ile artan ulaşım ve lojistik avantajları.
• Zayıf Yönler
• Bazı ilçelerde (Yenice, Bayramiç, Ayvacık, Eceabat) düşük SEGE skorları (4. kademe).
• İç kesimlerde nüfus kaybı ve genç nüfus göçü.
• Kırsal alanlarda eğitim, sağlık ve altyapı hizmetlerine erişimde zorluklar.
• Kırsal bölgelerde ürün pazarlama kanalları sınırlı; çoğunlukla doğrudan satış ve küçük ölçekli tüccar bağımlılığı.
• Fırsatlar
• TR22 Bölge Planı’nda belirlenen öncelikler: tarım-sanayi entegrasyonu, lojistik merkezler, yenilenebilir enerji yatırımları.
• Agro-turizm ve kırsal turizm potansiyeli (özellikle Ayvacık, Bayramiç, Bozcaada, Gökçeada).
• İstanbul ve Balıkesir ile güçlü ticaret ve eğitim/sağlık bağlantıları sayesinde bölgesel iş birliği imkânı.
• KOSGEB, TKDK ve Yatırım Teşvik desteklerinin TR22 kapsamında öncelikli sektörlere yönlendirilmesi.
• Tehditler
• Kırsal ilçelerde süregelen göç ve nüfusun yaşlanması.
• SEGE sıralamasında düşük kademe ilçelerin yatırım çekmede zorlanması.
• Tarımda pazarlama ve katma değer eksikliği (ürünlerin çoğu ham olarak satılıyor).
• Sağlık ve eğitim hizmetlerine erişimde mekânsal eşitsizliklerin devam etmesi.

Çanakkale İli ve İlçeleri PEST Analizi

• Politik
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın bölgesel gelişmişlik farklarını azaltma politikaları (SEGE, YER-SIS, TR22 Planı).
• Yatırım Teşvik, KOSGEB, TKDK ve Kalkınma Ajansı desteklerinin mevcut olması.
• 1915 Çanakkale Köprüsü ve bölgesel kalkınma projeleri için merkezi destek.
• Ekonomik
• Gıda ve tarıma dayalı sanayinin gelişme potansiyeli.
• Orta gelişmişlik seviyesindeki Merkez ve Biga ilçeleri bölgesel ekonomik lokomotif.
• Kırsalda küçük ölçekli üretim baskın; pazarlama ağları zayıf.
• Yenilenebilir enerji yatırımları (rüzgâr, güneş) için uygun coğrafya.
• Sosyal
• Kırsalda nüfus azalması ve göç, yaşlanan nüfus.
• Eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimde kırsal alanlarda sorunlar.
• İstanbul ve Balıkesir ile eğitim ve sağlık akışları; bölgesel bağlılık yüksek.
• Teknolojik
• Yenilenebilir enerji teknolojilerinin uygulanabilirliği (rüzgâr türbinleri, güneş panelleri).
• Tarımsal üretimde teknolojik dönüşüm ihtiyacı (sulama, modern üretim teknikleri).
• Dijital altyapı ve genişbant internet erişiminde kırsal alanlarda sınırlılıklar mevcut.

Çanakkale ili, özellikle tarım, turizm ve yenilenebilir enerji alanlarında güçlü potansiyele sahip, Merkez ve Biga gibi ilçeleriyle bölgesinde öne çıkan bir ildir. Ancak kırsal ilçelerde nüfus kaybı, düşük SEGE skorları ve hizmet erişiminde zayıflıklar önemli sorunlardır. TR22 Bölge Planı’nda öngörülen yatırım ve destek mekanizmaları, bu zayıflıkları gidermek ve fırsatları değerlendirmek için kritik önemdedir.

Çanakkale’nin Gelişmişlik Düzeyini Artıracak Unsurlar

Çanakkale ili ve ilçelerinin ekonomik ve sosyal gelişmişliğini artırmak için önemli fırsatlar bulunuyor. Bu fırsatları günlük hayattan örneklerle şöyle açıklayabiliriz:

1. Tarım ve Sanayiyi Birleştirmek (Tarım-Sanayi Entegrasyonu)

• Çanakkale’de çok kaliteli zeytin, zeytinyağı, üzüm, şarap, peynir ve sebze-meyve üretiliyor.
• Ama çoğu ürün ham olarak satılıyor. Yani köylü üzümü satıyor, başkası onu işleyip şişeliyor, markalıyor ve çok daha pahalıya satıyor.
• Eğer bu ürünler yerelde işlenip paketlenirse, hem üretici daha çok kazanır hem de istihdam artar.
• Örneğin: “Çanakkale Zeytinyağı” markasıyla şişelenmiş ve yurt dışına satılan ürün, sıradan yağdan çok daha yüksek fiyatla alıcı bulabilir.

2. Yenilenebilir Enerji Yatırımları (RES & GES)

• Çanakkale’nin rüzgârı ve güneşi bol.
• Bu sayede rüzgâr türbinleri (RES) ve güneş panelleri (GES) için uygun bir ortam var.
• Bu yatırımlar yapılırsa:
  • Bölgede yeni iş imkanları doğar.
  • Kendi elektriğimizi üretip dışa bağımlılık azalır.
  • Çevre dostu bir enerji altyapısı kurulur.

3. Lojistik Avantajlardan Yararlanmak

• 1915 Çanakkale Köprüsü açıldı, artık İstanbul ile Çanakkale arası çok daha kısa sürede geçiliyor.
• Çanakkale’nin limanları ve köprü ile bağlantılı yollar, bölgeyi bir ticaret merkezi haline getirebilir.
• Örneğin: Çanakkale’de üretilen tarım ve sanayi ürünleri, çok daha hızlı şekilde hem İstanbul’a hem Ege’ye hem de Avrupa’ya gönderilebilir. Bu da ihracatı artırır.

4. Turizmi Çeşitlendirmek

• Çanakkale sadece tarihiyle değil, aynı zamanda doğasıyla da çok özel bir yer.
• Troya, Assos, Gelibolu Şehitlikleri kültür ve tarih turizmi için çok değerli.
• Bozcaada ve Gökçeada hem deniz turizmi hem de bağ bozumu, organik tarım, agro-turizm için çok uygun.
• Kırsal bölgelerde köy pansiyonları, doğa yürüyüşleri, yöresel yemek festivalleri düzenlenebilir. Böylece köyler de turizmden gelir elde eder.

5. Kırsalda Altyapı ve Hizmetlerin Geliştirilmesi

• Bazı köylerde okul, sağlık ocağı, internet, yol gibi hizmetler yetersiz.
• Bu hizmetler geliştirilirse, köylerde yaşayan insanlar büyük şehirlere göç etmek zorunda kalmaz.
• Ayrıca kooperatifler güçlendirilirse köylü ürününü daha iyi fiyata satabilir.
• Örneğin: Köylüler ürettikleri domatesi tek tek satmak yerine kooperatif kurup salça fabrikası açabilir.

6. KOBİ’leri Güçlendirmek – Devlet Destekleri

• Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) için KOSGEB, TKDK, Yatırım Teşvik Belgesi, Kalkınma Ajansı destekleri mevcut.
• Bu destekler doğru kullanılırsa, işletmeler makine alabilir, yeni ürünler üretebilir, ihracata açılabilir.

7. Bölgesel İşbirliği (Balıkesir ve İstanbul ile Sinerji)

• Çanakkale’nin Balıkesir ve İstanbul ile güçlü bağları var.
• Eğitim, sağlık ve ticarette bu bağlar daha da güçlendirilirse, Çanakkale’nin ekonomisi ve sosyal yapısı gelişir.
• Örneğin: İstanbul’daki büyük firmalarla ortak projeler yapılabilir, Balıkesir ile tarım ve gıda kümelenmeleri oluşturulabilir.

Genel Sonuç

Çanakkale’nin gelişmişlik düzeyini artıracak yol, yerel potansiyeli değerlendirmek ve devlet desteklerini doğru kullanmaktan geçiyor.

• Köylü ürettiği zeytini, üzümü markalı ürün haline getirirse gelir artacak.
• Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımları, gençlere iş imkânı sağlayacak.
• Köprü ve limanlar sayesinde Çanakkale, Marmara ve Ege’nin ticaret kapısı olabilecek.
• Turizm sadece yazın sahillerde değil, köylerde, bağlarda, tarihi alanlarda da gelişecek.
• Köylerde okul, sağlık ve internet imkanları artırıldığında göç azalacak.
• Devlet destekleri sayesinde küçük işletmeler büyüyerek ihracata açılacak.

Sonuçta: Çanakkale, tarım + sanayi + turizm + enerji + lojistik beşgeni üzerine kurulu, güçlü ve sürdürülebilir bir kalkınma modeli geliştirme şansına sahip. Bu fırsatlar doğru değerlendirilirse, il ve ilçelerin gelişmişlik düzeyi hızla yükselebilir.