Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) “Yaşam Kalitesi” araştırmasına göre, 2024 yılında Çanakkale Türkiye’nin en yaşanabilir 5. ili olarak öne çıkmıştır. Eğitim, çevre, sağlık, güvenlik gibi birçok kriterde başarılı performans sergilemiştir.
Sosyoekonomik seviye verilerine göre, Çanakkale il genelinde hanelerin yaklaşık yarısı orta ve alt gelir seviyesinde bulunurken; Bozcaada ve Merkez ilçelerde yüksek gelirli haneler yoğunluktadır. Öte yandan Yenice, Bayramiç ve Ezine gibi ilçelerde yoksulluk riski daha yüksektir.
Bu çerçevede, TÜİK, Çanakkale Ticaret Odasının hazırladığı “Çanakkale Stratejik Planı” ve Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanan “Onikinci Kalkınma Planı” verileri de göz önünde bulundurularak Yenice ilçesi analiz edilmiştir.
1. Mevcut Durum Analizi
1.1. Demografi ve Nüfus Yapısı
Çanakkale’nin yüzölçümü en büyük ilçelerinden biri olan Yenice, sahip olduğu 141.679 hektar alanın %67’sini orman ve fundalıklar oluşturmaktadır. Bu doğal varlık, ilçenin hem nüfus yapısını hem de sosyoekonomik gelişimini şekillendirmektedir. İlçe nüfusu görece küçüktür ve kırsal yerleşimler ağırlıktadır.
Yaşlı nüfus oranı yüksektir; genç nüfusun önemli bir kısmı eğitim ve istihdam olanaklarının sınırlı olması nedeniyle Çanakkale Merkez, Biga veya büyükşehirlere göç etmektedir. Kırsal alanda geleneksel aile yapısı ve toplumsal dayanışma kültürü güçlü şekilde devam etse de sürekli göç nedeniyle nüfus artış hızı düşüktür ve bazı köylerde nüfus azalma eğilimi göstermektedir. Bu durum özellikle tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemektedir.
1.2. Ekonomi ve İstihdam
Yenice ekonomisi büyük ölçüde orman ürünleri ve mobilya üretimine dayanmaktadır. İlçede küçük ölçekli mobilya atölyeleri, kereste ve marangozluk işletmeleri sanayi omurgasını oluşturmaktadır. Bu durum Yenice’yi orman ürünleri ve mobilya üretimi açısından stratejik bir merkez haline getirmektedir.
Bununla birlikte, tarım ve hayvancılık da ilçenin ekonomik yapısında önemli bir yer tutmaktadır. Buğday, arpa ve mısır gibi hububat üretimi yaygın olup, kırsal hane halkının temel geçim kaynağıdır. Ayrıca büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık, özellikle süt ve et üretiminde bölgesel ekonomiye katkı sağlamaktadır. Ancak tarımsal üretim çoğunlukla düşük katma değerli ve geleneksel yöntemlere dayalıdır; modern tarım teknikleri, gıda işleme ve soğuk zincir yatırımları yeterince gelişmemiştir. İlçede büyük ölçekli sanayi yatırımları bulunmamaktadır; üretim daha çok küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) tarafından yürütülmektedir.
1.3. Eğitim ve Sağlık Altyapısı
Yenice’de ortaöğretim kurumları bulunmakta; ancak yükseköğrenim için öğrenciler Çanakkale Merkez veya Biga’ya göç etmek zorunda kalmaktadır. Bu durum, genç nüfusun ilçede kalıcılığını azaltmakta ve beyin göçüne yol açmaktadır. Eğitimde özellikle tarım ve hayvancılığa yönelik mesleki eğitim programlarının eksikliği, üretimin modernleşmesini engellemektedir.
Sağlık hizmetleri açısından ilçede Yenice Devlet Hastanesi ve aile sağlığı merkezleri faaliyet göstermektedir. Ancak uzmanlık hizmetleri sınırlıdır. İl merkezine uzaklık ve ulaşım süresinin uzunluğu, özellikle acil veya ileri düzey sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırmaktadır. Bu durum hayvancılık faaliyetlerinden doğan veterinerlik hizmetleri için de benzer şekilde kısıtlı imkânlar yaratmaktadır.
1.4. Çevre ve Sosyal Yaşam
Yenice, geniş orman varlıkları sayesinde zengin doğal kaynaklara sahiptir. Bu durum ilçeyi doğa turizmi, trekking ve yayla turizmi açısından cazip kılmaktadır. Ancak bu potansiyel henüz yeterince değerlendirilmemiş; turizm altyapısı gelişmemiştir.
Sosyal yaşam kırsal geleneklere ve aile içi dayanışmaya dayalıdır. İlçe merkezinde sosyal ve kültürel aktiviteler sınırlı olsa da, kırsal alandaki doğal yaşam alanları, eko-turizm ve agro-turizm (tarım turizmi) projeleri için büyük fırsatlar sunmaktadır. Örneğin, süt ürünleri, bal ve hububat gibi Yenice’ye özgü tarımsal ürünler, turizmle entegre edilerek kırsal ekonomiye katkı sağlayabilir.
1.5. Fırsatlar ve Riskler
1.5.1. Fırsatlar
Orman ürünleri ve mobilya üretiminde kümelenme: Yerel atölyeler kooperatifleşme ve markalaşma yoluyla bölgesel bir mobilya merkezi haline gelebilir.
Doğa turizmi ve agro-turizm potansiyeli: Trekking, kamp, yayla turizmi ve tarımsal üretimle bütünleşmiş turizm modelleri Yenice’ye ek gelir kaynakları yaratabilir.
Tarımsal ürünlerde kooperatifleşme: Süt ürünleri, hububat ve bal üretiminde kooperatifleşme yoluyla üreticilerin gelirleri artırılabilir, pazarlama gücü geliştirilebilir.
Yerel dayanışma kültürü: Sosyal uyumu ve ortak projeleri hayata geçirme kapasitesini güçlendiriyor.
1.5.2. Riskler
Genç nüfus göçü: İlçenin yaşlanmasına, kırsal boşalmaya ve tarımsal üretimin sürdürülemez hale gelmesine yol açıyor.
Sanayi altyapısının zayıflığı: Gıda işleme, süt ve et ürünleri tesisleri kurulmadığı için tarımsal ürünler düşük fiyatla satılıyor.
Tarımsal gelirlerin düşüklüğü: Çiftçilerin ve hayvancılıkla uğraşanların gelir seviyesi sınırlı kalıyor, kırsal yoksulluk riski artıyor.
Orman ve tarım varlıklarının bilinçsiz kullanımı: Yanlış üretim yöntemleri hem çevresel sürdürülebilirliği hem de verimliliği tehdit ediyor.
1.6. Mevcut Durum Analizi Değerlendirme
Yenice bugün için kırsal ağırlıklı, göç veren ve sanayi altyapısı zayıf bir ilçe görünümündedir. Ancak sahip olduğu orman varlıkları, mobilya üretim geleneği, verimli tarım arazileri, hayvancılık faaliyetleri ve doğa turizmi potansiyeli, ilçeyi gelecekte kalkınma açısından stratejik bir merkez haline getirebilir.
Bu avantajların etkin şekilde değerlendirilmesi için:
Kooperatifleşme (hem mobilya hem tarım/hayvancılık ürünlerinde),
Markalaşma (süt ürünleri, bal, hububat, mobilya),
Gıda işleme ve tarımsal sanayi yatırımları,
Sürdürülebilir turizm projeleri
öncelik taşımalıdır.
2. Yenice İlçesi GZFT (Güçlü, Zayıf Yönler, Fırsatlar ve Tehditler) Analizi
2.1. Güçlü Yönler
Orman Varlığı ve Mobilya Kültürü: Yüzölçümünün %67’si orman olan Yenice, kereste ve mobilya işçiliğinde uzun yıllara dayalı bilgi birikimine sahiptir.
Tarım Potansiyeli: İlçede geniş tarım arazilerinde hububat (buğday, arpa, mısır) üretimi yapılmaktadır. Verimli tarım alanları kırsal ekonominin temelini oluşturur.
Hayvancılık: Kırsalda büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yaygındır. Süt ve et üretimi, hane halkı ekonomisine ciddi katkı sağlamaktadır.
Kooperatifleşme: Hem tarımda hem de orman köylerinde güçlü bir kooperatif kültürü vardır. Bu, kolektif pazarlama için fırsat yaratmaktadır.
Doğal Çevre: Ormanlar, yaylalar ve temiz doğa → eko-turizm için cazip bir ortam.
2.2. Zayıf Yönler
Genç Göçü: Eğitim ve iş olanaklarının sınırlılığı, genç nüfusu göçe zorlamaktadır.
Sanayi Yetersizliği: İlçede tarım ve hayvancılık ürünleri işlenmeden satılmakta; gıda işleme tesislerinin eksikliği değer kaybına yol açmaktadır.
Tarımda Verimlilik Sorunları: Geleneksel üretim yöntemleri hâkim; modern sulama, gübreleme ve depolama yetersizdir.
Altyapı Eksiklikleri: Sağlık, ulaşım ve sosyal yaşam imkânlarının sınırlılığı yaşam kalitesini düşürmektedir.
2.3. Fırsatlar
Gıda İşleme ve Katma Değer: Tarımsal ve hayvansal ürünlerin işlenmesi (ör. un, yem, süt ürünleri, et ürünleri) için yatırım yapılabilir.
IPARD III Programı: Tarım, hayvancılık ve gıda işleme yatırımları için AB destekli hibe fırsatları mevcut.
Kırsal Turizm ve Agroturizm: Tarım ve doğa birleştirilerek köy turizmi, organik ürün satışları ve çiftlik turizmi geliştirilebilir.
Markalaşma: Coğrafi işaret potansiyeli olan tarımsal ürünler (ör. bal, süt ürünleri) markalaşma ile değer kazanabilir.
2.4. Tehditler
İklim Değişikliği: Kuraklık ve aşırı hava olayları tarım ve hayvancılık üzerinde doğrudan risk yaratmaktadır.
Pazar Dalgalanmaları: Tarım ve hayvancılık ürünleri piyasa koşullarına bağlı olarak üreticinin gelirini istikrarsız kılmaktadır.
Kırsal Yoksulluk: Tarımsal gelirlerin düşük kalması kırsalda yoksulluk riskini artırmaktadır.
Yanlış Kaynak Kullanımı: Hem tarım arazilerinin hem de orman varlıklarının bilinçsiz kullanımı sürdürülebilirliği tehdit etmektedir.
3. Yenice İlçesi PEST (Politik, Ekonomik, Sosyal, Teknolojik) Analizi
3.1. Politik
Kalkınma Planları ile Uyum: On İkinci Kalkınma Planı’nda orman ürünleri, mobilya ve tarım sektörlerinde kümelenme, ihtisas OSB’ler ve katma değerli üretim öncelikli hedefler arasındadır. Yenice bu planlarla doğrudan örtüşmektedir.
Tarım ve Kırsal Kalkınma Politikaları: Tarım ve Orman Bakanlığı, kırsal kalkınmayı güçlendirmek amacıyla kooperatifleşme, gıda işleme tesisleri ve kırsal turizm yatırımlarına destek sağlamaktadır. Yenice bu politikaların uygulanması için uygun bir bölgedir.
IPARD III Programı: AB destekli IPARD hibeleri; süt ve et işleme tesisleri, tarım ürünleri depolama ve işleme, kırsal turizm projeleri için Yenice’de uygulanabilir.
Yerel Yönetimlerin Rolü: Çanakkale Stratejik Planı’nda Yenice’nin tarım, ormancılık ve doğal kaynakları vurgulanmıştır; bu, yerel yönetimlerin bölgesel kalkınma için Yenice’yi öncelikli alan olarak görmesini sağlamaktadır.
3.2. Ekonomik
Sektörel Yapı: Yenice ekonomisi büyük ölçüde orman ürünleri ve mobilya üretimine dayalıdır; ancak tarım ve hayvancılık da önemli bir gelir kaynağıdır.
Katma Değer Sorunu: Hububat, süt ve et gibi tarımsal ürünler genellikle işlenmeden satılmaktadır. İlçede un fabrikası, süt işleme tesisi, yem üretim tesisi gibi yatırımlar bulunmadığı için tarımsal üretim katma değer yaratamamaktadır.
KOBİ Ağırlığı: Hem mobilya hem gıda üretimi küçük ölçekli atölye ve işletmelerle sınırlıdır. Sermaye birikimi düşük, yatırım gücü zayıftır.
Yatırım Fırsatları: Gıda işleme tesisleri, süt ürünleri markalaşması, mobilya kümelenmesi gibi alanlarda devlet destekleri ile yeni yatırımlar yapılabilir.
Pazar Dinamikleri: Tarımsal ve hayvansal ürünler yerel pazarlarda düşük fiyatla satılmakta, geniş pazarlara erişim zayıftır.
3.3. Sosyal
Demografi: Genç nüfusun göçü, ilçede yaşlı nüfus oranını artırmaktadır. Bu durum üretim faaliyetlerini olumsuz etkilemekte, kırsal boşalma riski yaratmaktadır.
Kırsal Dayanışma: Aile bağları ve kooperatifleşme eğilimi güçlüdür. Bu kültür, toplumsal uyumun korunmasını sağlamakta ve ortak projeler için bir avantaj sunmaktadır.
Eğitim Eksiklikleri: İlçede tarım, hayvancılık ve mobilya sektörlerine yönelik mesleki eğitim ve girişimcilik programlarının yetersizliği, verimlilik ve inovasyonu sınırlandırmaktadır.
Yaşam Kalitesi: Sağlık, sosyal etkinlikler ve kültürel olanakların sınırlılığı, gençlerin Yenice’de kalma motivasyonunu düşürmektedir.
Gıda ve Yerel Ürün Kültürü: Süt, bal, hububat gibi doğal ürünler yerel kimliğin önemli bir parçasıdır; bu ürünlerin turizm ve markalaşmayla desteklenmesi sosyal cazibeyi artırabilir.
3.4. Teknolojik
Üretimde Modernizasyon Eksikliği: Mobilya atölyelerinde teknoloji düzeyi düşük, üretim büyük ölçüde el emeğine dayalıdır. Tarımda ise modern sulama, verimli gübreleme ve mekanizasyon yeterince yaygın değildir.
Gıda İşleme Teknolojisi Eksikliği: İlçede süt ürünleri, et işleme, soğuk hava deposu gibi teknolojik altyapı eksikliği, tarım ve hayvancılıktan elde edilen ürünlerin değerini azaltmaktadır.
Dijitalleşme Fırsatı: KOSGEB, Tarım Bakanlığı ve Kalkınma Ajansı destekleri sayesinde mobilya ve gıda işletmelerinde otomasyon, dijital pazarlama ve e-ticaret çözümleri uygulanabilir.
Turizmde Dijital Tanıtım Eksikliği: İlçenin doğa ve agro-turizm potansiyeli olmasına rağmen internet ve dijital mecralarda tanıtımı yetersizdir.
3.5. GZFT ve PEST Analizleri Değerlendirmesi
Yenice, orman ürünleri, mobilya, tarım, hayvancılık ve doğa turizmi alanlarında güçlü bir potansiyele sahiptir. Ancak bu potansiyelin hayata geçebilmesi için:
Tarımsal ürünlerin işlenmesi ve markalaşması,
Süt ve et işleme tesislerinin kurulması,
Mobilya üretiminde kümelenme ve markalaşma,
Doğa ve kırsal turizmin altyapısının geliştirilmesi,
Genç nüfusu ilçede tutacak girişimcilik ve istihdam projeleri
öncelikli stratejiler olmalıdır.
4. Sonuç – Yenice İlçesi Ekonomik ve Sosyal Büyüme Stratejileri ve Sürdürülebilirlik
Yenice’nin ekonomik ve sosyal kalkınması için öncelikli hedef, mevcut doğal kaynakların ve üretim kültürünün daha verimli, katma değerli ve sürdürülebilir bir yapıya dönüştürülmesidir. İlçede özellikle orman ürünleri, mobilya, tarım, hayvancılık ve turizm alanlarında güçlü bir potansiyel bulunmaktadır.
4.1. İşletmelerin Büyüme Stratejileri
Kümelenme ve Markalaşma
Küçük ölçekli mobilya atölyeleri kooperatifleşmeli ve “Yenice Mobilya” adı altında bölgesel bir marka oluşturulmalıdır.
Aynı model tarım ve hayvancılık için de uygulanmalı; süt, et ve hububat üreticileri kooperatifleşerek pazarlama gücünü artırmalıdır.
4.1.2. Katma Değerli Ürünler
Kereste ihracı yerine işlenmiş mobilya, tasarım ürünleri ve iç pazara yönelik yüksek katma değerli mobilya üretimi desteklenmelidir.
Tarım ürünleri sadece hammadde olarak değil; işlenmiş ve paketlenmiş ürünler (ör. un, yem, süt ürünleri, bal, et ürünleri) şeklinde piyasaya sunulmalıdır.
4.1.3. Kırsal Turizm ve Agroturizm
Yenice ormanlarında doğa turizmi, trekking, yayla turizmi ve kırsal oteller desteklenmelidir.
Tarım ve hayvancılık faaliyetleri turizmle entegre edilerek agro-turizm (çiftlik turizmi, organik ürün satış noktaları) geliştirilmelidir.
Tarımda İşleme ve Pazarlama
Hububat ve hayvancılık ürünlerinin işlenmesi için gıda sanayi yatırımları yapılmalı (süt işleme, yem fabrikası, un ve et ürünleri tesisleri).
Yerel ürünler markalaştırılarak iç ve dış pazarlarda daha yüksek gelir elde edilmelidir.
Sürdürülebilirlik Önerileri
Ormanların bilinçli yönetimi: Doğal çevre korunarak üretim yapılmalı; orman köylüsünün geçimi sürdürülebilir ormancılıkla desteklenmelidir.
Gençlerin ilçede tutulması: Tarım, hayvancılık ve mobilya sektörlerinde girişimcilik hibeleri, mesleki eğitimler ve istihdam projeleri ile gençlerin göçü azaltılmalıdır.
Enerji ve çevre yatırımları: Yenilenebilir enerji, biyokütle tesisleri ve enerji verimliliği projeleri ile hem çevresel sürdürülebilirlik hem de yeni istihdam alanları sağlanmalıdır.
Eko-turizm ve doğa dostu projeler: Yenice’nin marka değerini güçlendirecek, turizm ve çevreyi uyumlu hale getirecek projeler desteklenmelidir.
Kooperatifleşme ve yerel üretim ağları: Hem mobilya hem tarım/gıda ürünlerinde kooperatifleşme, küçük üreticilerin pazara erişimini güçlendirmelidir.
Genel Değerlendirme
Yenice, bugün için kırsal göç, düşük gelir ve ekonomik çeşitlilik sorunlarıyla karşı karşıya olsa da; orman ürünleri, mobilya, tarım, hayvancılık ve turizm alanlarında güçlü bir kalkınma potansiyeline sahiptir.
Doğru stratejiler, devlet destekleri (KOSGEB, IPARD, Yatırım Teşvik, Tarım Bakanlığı hibeleri) ve yerel işbirlikleri ile Yenice;
mobilya üretiminde markalaşan,
tarım ve hayvancılıkta katma değer yaratan,
doğa ve agro-turizmde merkezleşen
bir ilçe haline gelebilir.